Uru*
Uru, fulan
biar mundu konkista ó
ó-nia naroman hanesan feto-raan ninia oin-midar
ó-nia naroman lalenok kalan, nabilan mundu rai-klaran
Uru[1]
Metchi-uru… fulan metchi
hafuik tempu, hafunan rituál, haknata hahán husi tasi
oh metchi, oh Ular-tasi, oh Eunice Viridis
Uru
Uruhara, fulan roman
ó-nia nabilan hafurak rai, haktuir ó-nia mitolojia
Pui Tanakail ho Mai Tanakail kaisala i’i [2]
Uru-vatchu… lian ida haklalak, hamulak
Uru-vatchu! Maromak![3]
Fataluku sira matan monu ba ó
hasara: atchare! [4]
Díli, 4/10/2009
*Primeira versaun publika iha Kla’ak Semanál, Númeru 50/14, fulan-novembru 2009.
[1] Fataluku sira antes hetan influénsia luzofonia, uza liafuan metchi nu’udar fundamentu ba designa fulan entre fevereiru to’o abríl, bainhira halo rituál metchi-me’e konsentra iha Tutuala, Lorehe no Com. Metchi-moko ba fulan-fevereiru, Metchi-Lafai ba fulan-marsu no Metchi-Uru-Tchailet ba fulan-abríl. Metchi ka ular-tasi, ka Eunice Viridis, budu halo balxaun.
[2] Tuir ema fataluku ninia mitolojia iha ema na’in rua: feto – Pui Tanakail (Pui Liman-kle’uk) no mane – Mai Tanakail (Mai Liman-Kle’uk) lulun hela kabas bainhira kalan fulan-naroman.
[3] Uru lia-fataluku ba fulan, tutan ho vatchu ka loromatan signifika Maromak (Uru-Vatchu) iha Fataluku sira-nia sistema fiar tradisionál, antes Uma-kreda Katólika hafudi/adota no dalabalu sai tiha Pal Uru-Vatchu ka Aman-Maromak.
[4] Tuir ema fataluku balu, fulan sai signu ba buan (Atchare iha lia-fataluku).
Baucau
Baucau
loron ida-ne’e, oras ida-ne’e
anju sira semo tun husi lalehan
hadulas ho sira-nia liras mutin
hananu requiem ba Matebian
Baucau
bee-matan suli iha hirus-matan
hamoos neon husi iis mate nian
hakbiit asu’ain hodi aten-barani
hawelok glória ba Foho Matebian
Baucau
hafanu oin-nurak sira
haberan lia-murak sira
hamalirin, haroman rai no tasi
hamutin klamar, hasuli lunturu
Husi Matebian ninia kle’an
fatuk, ai-horis, balada sira hadeer
ho klamar sira iha foho-tutun haktuir
iha nakukun ho kalan boot fahe rua
fini iha fatin-fatin moris, nafunan no fuan
Baucau, 24/10/2017
Husi ó-nia matan
Iha klamar foer semo
ho manu-tasi iha orizonte mean
hadau ahi-lakan husi ó-nia matan
no liman-fuan murak husi ó-nia kidan
Iha ó-nia matan
harani ain-kukun metan
hakoi karan ne’ebé leno husi fuan
ho labarik tanis be hanisik neon
Husi ó-nia matan
fini moris, buras iha tasi sorin
ho roman reflete ba fulan no fitun
leno ho pirilampu be piska-piska
hasees mehi-aat kalan, iha rain
Iha loron buis be hamaran oazis
husi ó-nia matan ne’ebé lakan
anju sira fui, hemu tua lalehan nian
no Lucifer laran-rua atu oho nabilan
Tanba iha ó-nia matan
iha impulsu ne’ebé kristaliza
harahun tranka be hanetik
atu naroman liu ba foho tutun
ba foho-leet, ba dalan fuik sira
huu ho bee-matan sulin
husi ó-nia matan
Díli, 13/01/2018
Pintura: Alfe RM

Leave a Reply